İlköğretim I. Kademe Yaş Dönem Özellikleri ve Bu Dönemde Kazandırılması Gereken Davranışlar

İLKÖĞRETİM I. KADEME

Okul çağı, çocuğun aile yuvasından çıkıp dış dünyaya açıldığı toplumsal çevreye iyice karıştığı çağdır.

     Bu yaşa kadar kızlar tutum ve davranışlarını genellikle anne ile erkekler ise baba ile kurdukları özdeşim sonucu kazanmışlardır. Fakat okula başlamayla birlikte öğretmen davranışları da bu dönem çocuklarının davranışlarının şekillenmesinde etkili olmaktadır. Bu nedenle anne-baba ve öğretmen, model olduğunu asla unutmamalıdır.

     Çocukta iyiyle kötüyü, doğru ile yanlışı seçme yeteneği yani üst benlik gelişmiştir. Çocuğun bağımlılığı azaldığından annesi, dünyasının ekseni olmaktan çıkmıştır. Bütün gününü anneden ayrı olarak ya dışarıda oyunda ya da okulda geçirebilir.

      6–7 YAŞ DÖNEMİ

Zihinsel Gelişimi

• Bu çağda çocuğun zihin gücü ve belleği bir hayli gelişir. Çocukta somut düşünce tarzı hâkimdir.
• Duyguları ile düşünür. Gözlemler ve deneyler sonucu bir takım hükümler verebilir.
• Bu dönemde "Toptan görüş" hâkimdir. Bu nedenle, okumayı öğretmek için harflerden başlamak yerine, çocuk için anlamlı olan cümle ve kelimelerden başlamak daha uygundur.
• His ve heyecanlarının etkisinde kalarak yargılara varırlar. Olayları objektif olarak eleştiremezler.
• Sık sık kendilerini överler ancak bu dönemin sonunda kendi kusurlarını görmeye başlar ve eleştirirler.
• Zamanı ayarlayamaz, ilerisi için plan yapamazlar.
• Sayıları kavramaya başlarlar. Basit toplama – çıkarma hesapları yapabilirler.
• Söylenenleri dikkatle dinlerler, dikkat süreleri oldukça uzamış durumdadır.

Dil Gelişimi

• Bu dönemde dil çok zenginleşir. Çocuk, çok fazla kelime öğrenir.
• Çocuğun sezsiz okuması, sesli okumasına nazaran daha hızlıdır.
• Çocuk, bu çağın sonuna doğru yabancı dil öğrenmeye hazır hale gelir.
• Bu yaş çocukları konuşmaya, tekrarlamaya çok meraklıdırlar. Yazmaya ilgi ve merakları daha azdır.

Moral (Ahlaki) Gelişimi

·         Bu dönemdeki çocukların iyilik ve kötülük kavramları, ana – babanın beğendiği ve beğenmediği davranışları ile ilgili olarak değişir.

• Davranışlarının büyükler tarafından beğenilmesine önem verirler. Kusurlu görünmek onları endişelendirir.
•  Suçlanmak, eleştirilmek istemezler.
•  "Başkalarına zarar vermek kötüdür" gibi genel değer yargılarına varabilirler. Bu nedenle, bu dönemdeki çocuklara hangi davranışların iyi veya kötü olduğunu tanıtmak faydalıdır.
• Şikâyet etmeyi çok severler. Bu, onların moral (ahlaki) gelişimde kuralları katı bir biçimde algılamalarından ve davranışın altındaki niyeti henüz daha algılamamalarından kaynaklanır.

Aile İlişkileri

• Aile büyüklerine karşı tavır takınırlar, yaramazlık ederler. Bazen ise saygılı olurlar.
• Bu dönemdeki çocukta, çoğu zaman kişiliğini gösterme, bağımsız olabilme çabasıyla inatçılık, dik başlılık, itaatsizlik olabilir.
• Büyüklerinin her şeyi daha iyi bildikleri ve yaptıklarını düşünürler. Ana – babasını ve öğretmenlerini kendisine örnek seçerler. Kendini beğendirmek için elinden geleni yapar.
• Okulda günün önemli bir kısmının geçirilmesine rağmen, çocuğun ana – baba sevgi ve ilgisine ihtiyacı çok kuvvetlidir.
• Çok görülen şikâyet olayı, çok kere öğretmenin ilgisini çekmek için yapılır.
• Tenkitler çocuklarda çok büyük etki yapar. Alay ve şakalardan alınırlar.

Duygusal Gelişimi

• Bu dönemdeki çocukların en önemli duygusal ihtiyaçları sevilmek, beğenilmek, değer verilmektir. Anne, baba, öğretmen tarafından ne kadar ilgi ve şefkatle muamele görürlerse, ruh sağlıkları o kadar yerinde olur.
• İlgi merkezi olma ve başarılı olma isteği kuvvetlidir. Gerçek başarılar elde edemezlerse, hayali başarılarla övündükleri görülür.
• Duygusal halleri çabuk değişir. Bu dönemde korku, öfke, kıskançlık, neşe, sevgi gibi duygular bir çocuğun gününü birbiri ardına doldurabilir.
• Gündüzleri birkaç saat yalnız kalabilirler.
• Çok çabuk motive olurlar, aynı oranda kendilerini çok çabuk beceriksiz olarak algılayabilirler.

• Her şeyin hepsini isterler. Paylaşmaktan kaçınırlar.
• Kendine verilen cezalara tepki gösterirler. Bencil ve kavgacı olabilirler.
• Bir şeye kızdığı zaman hemen tepki verirler.
• Çok köklü kararlar verip, bunları uygulamaktan birden vazgeçebilirler.

İlgileri

• Temsil oyunlarına, hayvanlara, şarkılı temsillere ilgi devam eder.
• Kızlar; büyükler gibi giyinmeye, evcilik oynamaya;
• Erkekler; şoförlük, pilotluk, askerlik gibi oyunlar oynamaya yönelirler.
• Böceklere ve diğer hayvanlara ilgi görülür.

• Küçük alışverişler ve ev işleri yapabilirler.
• Bir enstrüman çalabilirler.
• Uzunca süre sessiz oturabilirler. Yani kendisiyle gerçek nitelikte, birlikte eğitim uygulamaları yapabilecek bir çağa gelmişlerdir.
• Boyamasını istediğiniz bir şeyi dışına taşırmadan boyayabilirler.
• Yazı yazarken satırlara dikkat ederler.
• Gözetmen eşliğinde yüzebilirler, takım sporlarında kurallara uyabilirler.
• Bedenen hayli hareketlidirler. Yuvarlanmaktan, güreş etmekten, toprak ve kumla oynayıp, çukur kazmaktan hayli hoşlanırlar.

Arkadaş İlişkileri

• Bu yaştaki çocuklar, grup halinde oyun oynayabilirler.
• Arkadaşlıkları kısa sürelidir. Genellikle yakın arkadaşlarını kendi cinslerinden seçerler.
• Fakir – zengin ayrılığı gözetmezler. Fakat başka sınıf, okul ve çocuklarına karşı cephe alırlar.
• Giyim, konuşma, zevk bakımından çocuk, arkadaşlarını taklit eder ve bu konularda rekabete girerler.
• Sosyal yönden prestij kazanmak amacıyla güç gösterimine girerler.
• Eşya ve aileleriyle övündükleri görülür.
• Arkadaşları önem kazanır. Grubun menfaati uğruna kendi ihtiyaçlarını erteleyebilirler.
• İçinde bulundukları grupta prim yapan davranışları fark edip benimseyebilirler
• Kavgaları, münakaşaları sık sık olur. Bu yaşlarda erkek çocukların fiziksel saldırganlığı, kız çocukların ise sözel saldırganlığı daha çok olur.

• Yabancı çevreye uyum sağlayabilirler.

8–9 YAŞ DÖNEMİ

Fiziki Gelişim

• Bu dönemde çocuk, gücünün üstünde işlere kalkışır.
• Gerilim boşaltıcı bazı hareketleri (gözlerini kırpıştırma, parmağını emme, mide ağrıları) görülebilir.
• Yarışları severler.
• Bir önceki gelişim dönemine göre, bu çağ çocuğunda el göz koordinasyonu daha da gelişmiştir. Bu gelişim yazma, boyama, dikiş dikme, makas kullanma vb. faaliyetleri daha iyi yapmalarını sağlar.
• Fiziksel etkinlikler daha fazla olduğu için kazalara daha sık rastlanır

Zihin Gelişimi

• Bu yaş çocukları dinleyerek öğrenmek isterler.
• Kuralların nedenlerini ve anlamlarını fark etmeye başlarlar.
• Olaylar arasında neden – sonuç ilişkileri kurabilecek bilişsel yeterliliğe erişmişlerdir. 

Duygusal Gelişim

• 8 yaş grubu çocukları çok gelişmiş bir hayal gücüne sahiptirler.
• Gerilimini; ayağını yere vurmak, kendi kendisiyle alay etmek gibi yollarla boşaltmaya çalışırlar.
• Çocuk bu dönemde oldukça bağımsız bir hale gelmiştir. Kendine güvenir ve kendi kendini eleştirir.
• Şakadan çok hoşlanırlar, ansızın gülerler.
• Hareketli, dikkatsiz, münakaşacı ama aynı zamanda arkadaş canlısıdırlar.
• Karşısındaki kişilerin duygularına karşı daha hassastırlar. Özellikle yakın çevresini hayal kırıklığına uğratmaktan çekinirler.
• Merak duygusu gelişmiştir. Özellikle hiç görmediği yerler ve karşılaşmadığı insanlar hakkında oldukça meraklıdırlar.
• Bu yaş çocuklarının hemen hepsinde, arkadaşları tarafından ilk tercih edilen kişi olma isteği vardır.

Ahlâki Gelişim

• Bu dönem çocuklarının adalet duyguları gelişmiştir. Kendinden zayıflara karşı hoşgörülüdürler
• Çevrenin tutumuna göre çocuğun kendine olan saygısı gelişir
• Kuralların ya bozulmaması ya da sadece kendileri tarafından değiştirilmesi gibi benmerkezci bir yaklaşımları vardır. Bu daha çok, henüz kendini değerlendirme becerisine sahip olamamalarından kaynaklanır.

Sosyal Gelişim

• Bu yaş grubu çocukları güvene dayanan, açık, dürüst, sıcak ve sevgi dolu bir ilişki isterler.
• Arkadaş, bu yaş çocuğu için her şey demektir. Bu arkadaş beğenisi güçlü bir ihtiyaca da dönüşmektedir; ama aynı zamanda entrika ve güç savaşları da önemlidir.
• Arkadaş seçiminde daha titiz olurlar. 1–2 tane iyi ve sürekli arkadaşları olabilir ancak sevmedikleri arkadaşları da olabilir.
• Sırdaş olmak çok önemlidir ancak çok iyi sır saklayamazlar.
• İşbirliğine önem verirler.
• Küçük grup oyunlarını severler. Oyunlarda kuralları kesin ve değişmez olarak algıladıkları için, grup oyunlarında kuralların değiştirilmesine karşı çıkarlar.
• Oyun ve ilgi, evden sokağa kaymıştır. Oturmak yerine koşmayı, bisiklete binmeyi tercih ederler. Bu durum bazen çocukların akran grupları arasında kabul görmelerine de olanak sağlayabilir.
• Öğretmenine, ebeveynlerine çok güvenir, onların hata yapmayacaklarına inanırlar.
• Karşılaştığı problemleri halletmede arzulu ve cesurdur.
• 9 yaş grubu çocukları daha çok kavga ve gürültü ederler.
• Saldırganlık sözel hale gelmiştir.
• Erkeklerde kızlara karşı gruplaşmalar başlar. Kızlarda da erkeklere karşı olabilir.
• Arkadaşlarıyla yalnız başına havuz ya da spora gidebilirler.
• Okul çantasını hazırlayıp, spor kıyafetlerini düşünebilirler.
• Kendi başına telefon edebilirler.
• Eleştirilere karşı hassastırlar.
• Başarının önemine inanmışlardır. Ödül almak için çok çalışırlar.
• Tartışmayı severler.
• Kız ve erkek çocukların ilgileri ve oyun becerileri bu dönemden itibaren gittikçe birbirinden farklılaşmaktadır.

10–11 AŞ (SOYUT İŞLEMLER) DÖNEMİ

Fiziki Gelişimi

• Erken ergenlik öncesi dönemi yaşanabilir.
• Çocuğun uzaması ve ağırlığı, artmaya devam eder. Ortalama yılda 5 cm uzar ve 2.5 kg alır.
• Kız çocuklarının beden gelişimi, erkek çocuklara oranla daha hızlıdır. Bunun için kız çocukları hareketlerine daha kolay hâkim olurlar ve el becerileri daha çabuk gelişir.
• Bu dönemde kız çocuklarında ani boy artışı ile birlikte vücutta tüylenme ve değişimler gözlenir.
• Küçük kasların gelişimi sonucu el becerileri artar.
• Diş değişimi tamamlanmıştır.

• Spor dallarında yüksek performans gösterebilirler. Takım sporları ve tek kişilik sporlar için çalıştırılabilirler.
• Psikomotor becerilerin, bu dönemde daha iyi geliştiği gözlenir.

Zihin Gelişimi

• Bu dönemde sayı, uzay, zaman, ağırlık, boyut, hacim kavramları iyice yerleşmeye başlar.
• Deyimleri anlamakta güçlük çekenler olabilir.
• Mantıklı ve soyut düşünme yeteneğinde kuvvetli bir ilerleme olmuştur.
• Kendi kendilerine öğrenme ve çalışma yapabilirler.
• Matematiği kavrama özellikleri gelişmiştir.

• Hesap yaparken, zekâ oyunları ve düşünme kabiliyetleri artar.
• İmlâ kurallarına daha çok uyarlar.

Hareket (Psikomotor) Gelişimi

• Bu dönemde hareket etkinlikleri için gerekli kuvvet sağlanmıştır.
• Hareketleri belli bir hızla yapabilirler.
• Bu dönemde vücut, harekete uygun bir şekilde, esneklik kazanmıştır.

Dil Gelişimi

• Okuması, büyük bir insanınki kadar akıcı olabilir.
• Ansiklopedi ve diğer kaynaklardan yararlanabilirler.
• Yazı ile kendilerini anlatabilirler.
• Çocuğun kelime haznesi çok gelişmiştir. Kendi ana dilinin kalıplarını öğrenecek düzeye geldiğinden, yabancı dil eğitimine bu dönemde başlanması uygundur.

Ahlâki Gelişimi

• Bu dönemdeki gençte, dürüst ve adil davranmaya karşı büyük duyarlılık vardır.
• Din görüşü ve toplumsal bilgileri bakımından hala ailesinin etkisi altındadır.
• Evde, okulda nezaket kurallarına uymayı, gerektiğinde duygularına hâkim olmayı öğrenirler.
• Suç işleme eğilimi artar.
• Bu dönemde yardım severlik ve acıma duygusu artar.

• Bu yaştaki çocuklar bedensel ve ruhsal açıdan gelişmişlerdir. 9 yaşın gerginliği yerine uysallık, uyumluluk ve hoşgörü gelmiştir.

Duygusal Gelişimi

• Bu dönemdeki çocukta, his ve heyecan hayatı dengelidir. Sevilmek, beğenilmek, başarılı olmak, kendini güven altında hissetmek, yeni tecrübeler kazanmak belli başlı ihtiyaçlardandır.
• Duygularına hâkim olma özellikleri artar.
• Erkek çocuklarda ana – babaya karşı açık sevgi belirtileri azalmıştır.
• Öğretmenden, başarısızlıktan, arkadaşsız kalmaktan, ölümden korkma hali devam eder.
• Kendi kabuğuna çekilme, zulüm yapma, fazla hayal kurma durumları gözlenebilir.
• Yaşam ve ölüme karşı büyük korkular gelişir.

• Halen yalnız kalmaktan ve başaramamaktan korkmaktadırlar.
• Bu dönemde çocukların korku, öfke, kıskançlık, neşe, sevgi gibi duygusal halleri çabuk değişir.
• Kendilerini eleştirebilirler.
• Bu yaş dönemindeki çocukların hayallerini bir sinema yıldızı, okuduğu romandaki karakter veya futbol yıldızı süslemeye başlar

Sosyal Gelişimi

• Diğer insanlarla fikir alış verişine girme konusunda oldukça yeteneklidirler.
• Bir takım veya kulübün başarı ya da başarısızlıklarıyla kendilerini özdeşleştirme yetenekleri artar.
• Cinsler arası gruplaşmalar daha yoğunlaşır.
• Öğrenci, bencil duygulardan sıyrılarak uyumlu ve işbirlikçi duruma gelir. Grup içindeki rolünü benimserler. Grubun vereceği sorumlulukları yüklenirler.
• Grup psikolojisi baskı yaratır. Arkadaş baskısı altında, istemediği davranışları da gerçekleştirebilirler.
• Toplumun onaylamayacağı, suç olarak kabul ettiği davranışlardan sakınırlar.
• Çocuk, bu dönemde arkadaş edinmeyi bilir.
• Duygularını sağlıklı olarak ifade edebilirler.
• Yaşına uygun oyunlarla ilgilenirler.
• Kızlar ve erkekler birbirlerini kızdırarak, birbirlerine yaklaşırlar.

• Bu dönemde arkadaşlar büyük önem kazanır.
• Bildikleri yerlerde, tanıdık çocuklarla yalnız başlarına kalabilirler.
• Alış verişlerini yalnız başlarına yapabilirler.
• Kıyafetlerine kendileri karar verir (Kısmen öneri alır)
• Karşı cinse duyulan ilgi artmaya başlar.
• Erkekler bu çağda, daha fazla çocukla arkadaşlık; kızlar, daha sınırlı sayıda yakın dostluk kurarlar.
• Erkek çocuklar okulda ve evde kızlara nazaran daha hareketli olurlar.
• Daha önceki dönemde görülen gerginlik, yerini uysallık ve uyumluluğa bırakmıştır.
• Açık sözlü, tarafsız, kolay anlaşılır ve çocuksudurlar.
• Sorunlar üzerinde fazla durmazlar, benmerkezci değildirler

BU DÖNEMDE ÇOCUĞUNUZA KAZANDIRABİLECEĞİNİZ DAVRANIŞLAR

• Eşyalarını temiz ve düzenli kullanma.
• Yatağını düzeltme.
• Kıyafetlerini giyme ve çıkarttıklarını katlayıp yerine koyma.
• Sabah temizliğine dikkat etme, dişlerini fırçalama.
• Oyuncaklarını toplama.
• Kardeşleriyle iyi ilişkiler içinde olma.
• Büyüklerine karşı saygılı olma.
• Annesine, yapabileceği ev işlerinde yardımcı olma.
• Verilen ödevi zamanında yapma.
• Eve gelen misafir çocuklarına iyi davranma.
• Oyuncaklarını paylaşma.
• Vaktinde yatma ve uyuma.
• Tuvalet temizliğine dikkat etme.
• Problemlerini rahatlıkla söyleyebilme.
• Okula uyum sağlama.
• Evini, okulunu, yakın çevresini tanıma.
• Temel insan ilişkilerinde nasıl davranacağını bilme.
• Milli ve manevi değerlere karşı olumlu bir tutum geliştirme.
• Sağlık kurallarını bilme.
• Trafik kurallarını bilme.
• Toplu yaşama kurallarını bilme.
• Tabiatı sevme.
• Boş zamanlarını iyi değerlendirme.
• Zaman kavramını bilme.
• Okuma ve dinleme becerisi kazanma.
• Türkçeyi doğru kullanma.
• Okuma alışkanlığı kazanma.
• Günlük hayatta kullanılan, toplama ve çıkarma yapma.
• Zihinden hesaplar yapma.
• Seviyeye uygun problem çözme.
• Varlıklar arasındaki ilişkiyi kavrama.
• Sesini doğru kullanma.
• Duygu ve düşüncelerini resimle ifade etme.
• Artık malzemeleri kullanarak resim yapma.
• Günlük işlerini yürütecek kuvvet, çeviklik ve dayanıklılık kazanma.
• Sağlıklı büyüme ve gelişme ile ilgili kuralları öğrenme.
• Oyunları kurallarına göre oynama.